Uważne Muzeum w praktyce

Czym może stać się muzeum, gdy zaprosimy odwiedzających nie tylko do oglądania i uczenia się, ale także do zatrzymania się, refleksji, uczestnictwa i nawiązywania więzi?

To pytanie leży u podstaw podejścia Mindful Museum RE-MIND. Model bada, jak muzea mogą stawać się bardziej inkluzywnymi, angażującymi i wspierającymi przestrzeniami, łącząc uważność, dobrostan cyfrowy i międzypokoleniowe zaangażowanie.

Jeden z przykładów tego podejścia przedstawiono w Sarajewie, gdzie w lipcu 2026 roku projekt RE-MIND zaprezentowano w Galerii Narodowej Bośni i Hercegowiny. Wydarzenie zgromadziło pracowników muzeów, edukatorów, studentów, artystów, osoby pracujące w kulturze i turystyce oraz innych interesariuszy, aby wspólnie zbadać potencjał uważności w praktyce muzealnej.

Ważną częścią dyskusji był teatr muzealny i jego potencjał w budowaniu bardziej aktywnych i znaczących relacji między odwiedzającymi a dziedzictwem kulturowym. Zamiast pozostawać biernymi obserwatorami, odwiedzający mogą stać się uczestnikami interpretowania zbiorów, tworzenia znaczeń i łączenia dziedzictwa z własnymi doświadczeniami.

Szczególnie trafnym przykładem był program Youth Museum Theatre w Galerii Narodowej Bośni i Hercegowiny. Łącząc dzieła ze zbiorów muzeum ze współczesnymi tematami ważnymi dla młodych ludzi, uczestnicy przygotowali własne przedstawienia. Dzięki uczeniu się poprzez ciało, pracy z głosem oraz technikom oddechowym i koncentracji muzeum stało się przestrzenią osobistej refleksji, kreatywności, dialogu i wspólnej ekspresji.

Ten przykład ilustruje ważną zasadę Uważnego Muzeum: uważność nie musi oznaczać siedzenia w ciszy ani medytowania w muzeum. Może wyrażać się także w tym, jak ludzie się poruszają, obserwują, interpretują, komunikują, tworzą i nawiązują relacje ze sobą.

RE-MIND opiera się na dwóch uzupełniających się podejściach do uważności – medytacyjnym i społeczno-poznawczym. Razem zachęcają one do świadomej obecności i uwagi, a jednocześnie wspierają ciekawość, interpretację, refleksję i nadawanie znaczeń. Zasady te można włączać do edukacji muzealnej, angażowania odbiorców, działań outreachowych, doświadczeń zwiedzających i zrównoważonych cyfrowo interakcji.

W trakcie projektu model Mindful Museum będzie dalej rozwijany, testowany i walidowany w różnych europejskich kontekstach muzealnych. Dzięki szkoleniom, eksperymentowaniu, działaniom międzypokoleniowym i wymianie wiedzy RE-MIND ma zapewnić pracownikom muzeów praktyczne podejścia do tworzenia doświadczeń bardziej refleksyjnych, partycypacyjnych, inkluzywnych i powiązanych z dobrostanem odbiorców.